PhD Student, Nursing Department, Isfahan University of Medical Sciences, Isfahan, Iran
* Corresponding author: Zahra Purfarzad, PhD Student, Nursing Department, Isfahan University of Medical Sciences, Isfahan, Iran. Tel: +98-9183488285, Fax: +98-8633132510, E-mail:
zahrapurfarzad@nm.mui.ac.ir
Received: 08 Jul 2015 Accepted: 17 Aug 2016

Abstract
Introduction: Currently, the concept of leadership has come to be greatly appreciated in clinical education, due to its potency in predicting the efficacy of clinical programs. The present study was carried out to set forth the procedural guidelines of situational leadership style in clinical education for nursing students.
Methods: The present review study was conducted through searching databases, such as Proquest, PubMed, Elsevier, Wily, Magiran, and SID, for five keywords including leadership, situational leadership, clinical instructor, clinical education, and nursing student. Eventually, a total of 33 articles, found relevant to the study, were selected and reported.
Results: The results were presented under core concepts such as situational leadership model and procedural guidelines of situational leadership in clinical education. Based on situational leadership

in clinical education, the levels of clinical educators’ supportive and directive leadership behaviors

manifest four different styles, including telling, selling, participating, and delegating, which should

be employed commensurate with the students’ readiness and, in case the students’ level of readiness in doing a particular activity changes, the leadership style should change accordingly.
Conclusions: The results of this study indicated that enhancing the nursing educators’ leadership skills is of utmost importance for achieving greater clinical efficacy; therefore, educators should apply situational leadership to clinical education.
Keywords: Clinical Education; Nursing Educators; Nursing Students; Situational Leadership
© 2016 Iranian Nursing Scientific Association (INA)
نشریه آموزش پرستاری مقاله پژوهشی

مهر و آبان 5931، دوره 1، شماره 4 05042-DOI: 10.21859/jne رهبری موقعیتی در آموزش بالینی دانشجویان پرستاری

مجتبی قربانی 1، زهره قمری زارع 2، فریبا حقانی 3، زهرا پورفرزاد 4،*

دانشجوی دکتری گروه پرستاری، دانشکده علوم پزشکی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران
مربی، کارشناسی ارشد گروه پرستاری، دانشکده پرستاری و مامایی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد قم، قم، ایران
دانشیار گروه آموزش پزشکی، مرکز تحقیقات آموزش علوم پزشکی، دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، اصفهان، ایران
دانشجوی دکتری گروه پرستاری، دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، اصفهان، ایران
* نویسنده مسئول: زهرا پورفرزاد، دانشجوی دکتری گروه پرستاری، دانشگاه علوم پزشکی اصفهان، اصفهان، ایران. تلفن:
zahrapurfarzad@nm.mui.ac.ir :ایمیل ،58183488280
تاریخ دریافت مقاله: 11/54/1384 تاریخ پذیرش مقاله: 21/50/1380
چکیده
مقدمه: امروزه مقوله رهبری در آموزش پرستاری، به ویژه در ارتباط با یادگیری بالینی مورد توجه قرار گرفته است و میتواند به میزان قابل توجهی اثربخشی آموزش بالینی را پیش بینی میکند. هدف از این مقاله، معرفی فرایند اجرایی الگوی رهبری موقعیتی در آموزش بالینی دانشجویان پرستاری است.
روش کار: مقاله حاضر یک مطالعه مروری است که از طریق جستجوی بانکهای اطلاعات علمی Elsevier ،Pubmed ،Proquest، Magiran ،Wily و SID با استفاده از کلید واژههای رهبری، رهبری موقعیتی، مربی بالینی، آموزش بالینی و دانشجوی پرستاری نگارش گردیده است. در نهایت 33 مقاله مرتبط با اهداف پژوهش، انتخاب و گزارش شدند.
یافتهها: نتایج حاصل تحت عناوین مفاهیم پایه الگوی رهبری موقعیتی و فرایند اجرایی الگوی رهبری موقعیتی در آموزش بالینی ارائه شده است. بنا بر رهبری موقعیتی در آموزش بالینی، میزان رفتارهای هدایت کننده و حمایت کننده مربیان بالینی، تصویرگر چهار سبک رهبری دستوری، توجیهی، مشارکتی و تفویضی است که باید متناسب با سطوح آمادگی دانشجویان انتخاب و بکار گرفته شود و هرگاه که سطح آمادگی دانشجو در انجام فعالیت خاص تغییر یافت، سبک رهبری همخوان با سطح آمادگی تغییر نماید.
نتیجه گیری: بر اساس یافتهها، ارتقاء مهارتهای رهبری مربیان پرستاری جهت اثربخشی آموزش بالینی ضروری است لذا توصیه میشود که رهبری موقعیتی در آموزش بالینی توسط مربیان بکار گرفته شود.
کلیدواژهها: رهبری موقعیتی، آموزش بالینی، مربیان پرستاری، دانشجویان پرستاری
تمامی حقوق نشر برای انجمن علمی پرستاری ایران محفوظ است.

مقدمه
برای یادگیری رویههای بالینی میباشند )0(، به طوری که نگرش، رفتار و توانمندیهای علمی و عملی آنان بر توان و تمایلات حرفهای دانشجویان اثر میگذارد )6(؛ از این رو عملکرد مربیان تأثیر زیادی در یادگیری بالینی دانشجویان دارد )0(.
مطالعات زیادی در خصوص آموزش بالینی و ویژگیهای مربیان بالینی صورت گرفته است که به دلیل تغییرات روزافزون محیط بالین و فرایند آموزش بالینی و تغییر در نقشها و مسؤولیتهای مربیان پرستاری مطالعه بیشتر را در این زمینه مورد تأکید قرار داده است. یکی از ویژگیهای مورد نیاز مربیان در ایفای نقش مربیگری ،برخورداری مربیان از ویژگیهای رهبری است که میتواند به میزان قابل توجهی اثربخشی آموزش بالینی را پیش بینی کند )3, 1(. یکی از رسالتهای آموزش پرستاری آماده نمودن پرستاران برای ورود موفقیت آمیز به حرفه پرستاری میباشد. در راه حصول به حرفهای نمودن دانشجویان؛ نیاز مبرمی به فراهم کردن شرایط دانایی محوری، امکان تجربه، و فرصت استقلال در عمل و در مجموع فراهم نمودن شرایط ارائه مراقبتهای پرستاری اصولی و همه جانبه احساس میشود )1(. در این راستا نقش مربیان در آموزش بالینی دانشجویان )2( و چگونگی اداره آموزش بالینی تحت ایفای نقشهای مدیریتی )3( امری بدیهی است.

در این سایت فقط تکه هایی از این مطلب با شماره بندی انتهای صفحه درج می شود که ممکن است هنگام انتقال از فایل ورد به داخل سایت کلمات به هم بریزد یا شکل ها درج نشود

شما می توانید تکه های دیگری از این مطلب را با جستجو در همین سایت بخوانید

ولی برای دانلود فایل اصلی با فرمت ورد حاوی تمامی قسمت ها با منابع کامل

اینجا کلیک کنید

مربیان بالینی و میزان اثربخشی عملکردشان، از عوامل مؤثر در ایجاد علاقه در دانشجویان پرستاری نسبت به حرفه پرستاری است )4(. همچنین مربیان بالینی از دیدگاه دانشجویان پرستاری منبعی موثق
8

اگر مربیان را در نقش رهبر دانشجویان فرض نمائیم، بهترین الگویرهبری که میتواند به آنها کمک نماید تا با توجه به شرایط و موقعیت موجود اقدام نماید همانا الگوی رهبری موقعیتی است؛ همچنین این الگو به عنوان شیوهای برای رفع مشکلات و موانع آموزش بالینی در پرستاری معرفی گردیده است )8(.
الگوی رهبری موقعیتی توسط هرسی و بلانچارد تدوین شد که به آسانی در آموزش بالینی قابل کاربرد است. این الگو بیان میدارد که سبک رهبری مدیر به سطح آمادگی پیروان بستگی دارد و چیزی به نام «بهترین راه» برای تاثیرگذاری بر افراد وجود ندارد و رهبران باید با توجه به سطح آمادگی افراد، سبک رهبری مناسب را برگزینند؛ در آن صورت است که مناسبترین رفتار رهبری برای پیروان انتخاب شده است )8, 15(.
بنابراین انتظار میرود که مربیان بالینی به عنوان یک رهبر در آموزش بالینی؛ با توجه به تغییرات محیطهای مراقبت بهداشتی و نیاز به آماده سازی دانشجویان پرستاری ایفای نقش نمایند )11( و بدین ترتیب برپایه الگوی رهبری موقعیتی ،رفتارهای رهبری خود را برای هدایت و راهنمایی و همچنین حمایت دانشجویان پرستاری متناسب با سطوح توانایی و تمایل دانشجویان در آموزش بالینی به کار گیرند تا موجبات رشد و بهبود عملکردهای حرفهای آنها گردند )12(.
در مطالعه پورفرزاد و همکاران) 1381(، سبک رهبری توجیهی و سپس سبک رهبری تفویضی به عنوان سبک غالب مربیان پرستاری دانشگاه علوم پزشکی اراک از دیدگاه دانشجویان پرستاری مشخص گردید؛ حال آنکه یافتههای مطالعه در مقایسه با مطلوبترین نتایج بیانگر تناسب سبک رهبری با سطح آمادگی در حدود 35 درصد بوده است و به بیانی دیگر مربیان، تنها در قبال سطح آمادگی 00 دانشجو توانستهاند سبک رهبری مناسب را انتخاب و اجرا کنند. پیرامون یافتههای ذکر شده ،برآورد میشود که مربیان در انتخاب سبک مناسب بر اساس سطح آمادگی دانشجویان خوب عمل نکرده و شناخت کافی ندارند که این امر موجب کاهش انطباق پذیری بین سبک رهبری و سطوح آمادگی میگردد )13(.
بر پایه الگوی رهبری موقعیتی، توجه به این نکته حائز اهمیت است که میزان نظارت اعمال شده باید متناسب با سطح آمادگی دانشجویان باشد. به طوریکه در مطالعه علوی و عابدی) 1386(، دانشجویان پرستاری مدعی هستند که بویژه در روزهای اولیه حضور در بالین نیاز به نظارت و راهنمایی دقیق از جانب مربی و پرسنل بالینی دارند، بدین معنا که مربیان باید صحت عملکرد ایشان را کنترل کرده و در موقع لازم بتوانند بازخورد اصلاحی مناسبی را برای آنان فراهم نمایند )14(.
در حالی که نتایج مطالعه پاک پور و همکاران) 1382( در مقایسه وضع موجود و مطلوب درباره رفتارهای نظارتی و حمایتی مربیان نشان داد که اختلاف آماری معناداری بین درک واقعی و مورد انتظار دانشجویان پرستاری از حمایت و نظارت وجود دارد. به عبارت دیگر دانشجویان بر این باور بودهاند که در حیطه حمایت، انتظارات آنها برآورده نشده و در حیطه نظارت، میزان نظارت اعمال شده بیش از انتظار دانشجویان بوده است )551/5 > P(. به عبارتی در محیطهای بالینی شکاف بین وضعیت واقعی و مورد انتظار دانشجویان پرستاری در مورد حمایت و نظارت به چشم میخورد که این شکاف میتواند اثرات منفی بر یادگیری دانشجویان داشته باشد )10(.
8
مطالعات فوق به وجود مشکل در آموزش پرستاری اشاراتی داشتند و به عبارتی وضعیت موجود خالی از ضعف مدیریت مربیان در خصوص رهبری دانشجوبان نبوده است؛ حال آنکه ضعف عملکرد مربیان میتواند منجر به پیامدهای نامطلوبی در آموزش بالینی گردد و موجب کاهش اثربخشی مراقبتی و آموزشی گردد. مثلاً انتخاب سبک تفویضی برای دانشجویی که برای اولین بار موقعیتهای بالینی را تجربه میکند و توانایی انجام کار به طور مستقل را ندارد. علاوه بر احتمال به خطر افتادن ایمنی و سلامتی بیمار و دانشجو میتواند باعث اضطراب و بروز واکنشهای عاطفی آنها شود.
Levy )2558( بیان میکند که انطباق پذیری پایین سبکهای رهبری مربیان بالینی با سطوح آمادگی دانشجویان میتواند بر میزان یادگیری و مهارت دانشجویان تأثیر سوء بگذارد )16(. همچنین اگر انطباق سبک رهبری در توافق با سطح آمادگی فراگیر نباشد، نه تنها رهبری غیر اثربخش میباشد؛ بلکه ممکنست آمادگی فراگیر با توجه به عدم اثربخشی رهبری، واپس روی داشته باشد)11(. Bedford )2513( نیز بیان داشته که از معایب و مضرات بی توجهی به آمادگی دانشجویان و مسئله انطباق؛ اضطراب، کاهش انگیزه و تمایل به انجام کارها و در نهایت ناامیدی میباشد )18(.
مطالعه مروری حاضر با هدف شناسایی مفاهیم پایه الگوی رهبری موقعیتی و معرفی فرایند اجرایی الگوی رهبری موقعیتی در آموزش بالینی انجام گردید .نتایج این مطالعه به مدرسین پرستاری کمک خواهد کرد تا علاوه بر شناسایی جنبههای مختلف آمادگی )توان و تمایل( دانشجویان، سطوح مختلف سبکهای مورد نیاز منطبق با سطوح آمادگی دانشجویان را همراه با چند نمونه موقعیت بشناسند و در محیطهای بالینی، با طراحی راهبردهای جدید و اثربخش، فرصتهایی مناسب بمنظور یادگیری هرچه بیشتر دانشجویان فراهم کنند.
روش کار
مقاله حاضر یک مطالعه مروری است که از طریق جستجوی بانکهای اطلاعات علمی Wily ،Elsevier ،Pubmed ،Proquest، Magiran و SID با استفاده از کلید واژههای رهبری
،)Situational Leadership( رهبری موقعیتی ،)Leadership(
مربی بالینی )Instructor(، آموزش بالینی )Clinical Education( و دانشجوی پرستاری (Nursing Student) نگارش گردیده است.
معیارهای ورود مقالات به مطالعه حاضر بر اساس میزان ارتباط با هدف مطالعه و به صورت موضوعی با تاکید بر مطالعاتی بود که در آن مفاهیم پایه الگوی رهبری موقعیتی، و چگونگی پیاده سازی آموزش با الگوی رهبری موقعیتی را نشان میدادند. مقالاتی که با اهداف پژوهش همخوانی نداشتند؛ به غیر از زبان انگلیسی و فارسی نگارش شده بودند و همچنین مقالاتی که دسترسی به متن کامل آنها امکان پذیر نبود نیز از مطالعه کنار گذاشته شدند. در جستجوی انجام شده تعداد 301 مقاله بدست آمد که بعد از مطالعه عناوین و حذف موارد تکراری، تعداد مقالات به 66 مقاله تقلیل یافت؛ سپس با مرور خلاصه مقالات، تعداد 26 مقاله انگلیسی و 1 مقاله فارسی مرتبط با اهداف پژوهش انتخاب و گزارش شدند.
مقالات مورد مطالعه دقیق قرار گرفته و پس از تحلیل محتوا و یکپارچهکردن آنها، مطالب در قالب توالی مناسب جهت پاسخگویی به اهداف مطالعه تدوین گردیدند. تحلیل محتوای مقالات بر اساس مطالب مرتبط با مفاهیم پایه الگوی رهبری موقعیتی و رفتارهای رهبر یا مربی متناسب با سطوح آمادگی پیروان یا دانشجو است که تحت ایفای نقش رهبری موقعیتی قرار میگیرد.
یافتهها

نتایج حاصل از بررسی مقالات مرتبط با موضوع پژوهش، تحت عناوین 1. مفاهیم پایه الگوی رهبری موقعیتی ،2. فرایند اجرایی الگوی رهبری موقعیتی در آموزش بالینی ارائه میشود. همچنین جهت کمک به فهم بهتر فرایند اجرایی الگوی رهبری موقعیتی در آموزش بالینی به چند نمونه از موقعیتهای آموزشی اشاره میشود.
مفاهیم پایه الگوی رهبری موقعیتی الگوی رهبری موقعیتی توسط هرسی و بلانچارد تدوین شد. نگرش این الگو بر پایه ارتباط متقابل بین 3 عامل 1- میزان هدایت و راهنمایی )رفتار وظیفه مدار )Task orientation(( که رهبر ارائه میدهد؛ 2- میزان حمایت اجتماعی- عاطفی )رفتار رابطه مدار )Relationship orientation(( که رهبر فراهم میکند؛ و 3- اعتماد به نفس و صلاحیت )سطح آمادگی) Readiness level(( پیروان در انجام یک کار یا عملکرد بخصوص میباشد )18(.
مفاهیم پایه این الگو تحت عناوین تعریف رهبری، سبک رهبری، سطح آمادگی و انتخاب سبک رهبری متناسب با سطح آمادگی شرح داده میشود )تصویر 1(.
تصویر 1. الگوی رهبری موقعیتی )25(

1-1. تعریف رهبری
پیش نیاز بررسی و شناخت مقوله رهبری موقعیتی؛ تعریف رهبری است. به عقیده هرسی و بلانچارد رهبری عبارت است از فرایند نفوذ در فعالیتهای فرد یا گروه به منظور کوشش برای رسیدن به هدفی در موقعیتی مشخص. بنابراین در فرایند رهبری متغیرهای پیرو، رهبر و موقعیت اهمیت دارند )15, 21, 22(.
2-1. سبک رهبری

  • 1

پاسخ دهید